•  

    Tego dnia, 12 grudnia w 1950 roku, urodził się Eric Maskin, który w 2007 roku otrzymał Nagrodę Nobla z ekonomii

    Poniżej, na zdjęciu, dom w którym mieszkał Maskin, a wcześniej dwóch innych noblistów: Albert Einstein i Frank Wilczek (obaj z fizyki)

    Jeśli chodzi o samego Maskina to jego kariera dobrze obrazuje charakter współczesnej, mocno zmatematyzowanej ekonomii. Studia matematyczne ukończył na Harvardzie, a następnie doktoryzował się również z tej dyscypliny (a konkretnie matematyki stosowanej). Nagrodę otrzymał "za położenie podwalin pod teorię mechanism design", która jest wyspecjalizowaną formą teorii gier (która ma wielu krytyków - również wśród jej wybitnych przedstawicieli- jako niezbyt praktyczne narzędzie w ekonomii)

    Jak w przypadku zdecydowanej większości laureatów również on miał wybitnego nauczyciela - promotorem jego doktoratu był Kenneth Arrow, laureat Nobla z ekonomii z 1972 roku. Sam natomiast zdążył wypromować dwóch doktorantów, którzy otrzymali Nagrody Nobla z ekonomii: Abhijit Banerjee, który nagrodę otrzymał w tym roku oraz Jean Tirole, który Nobla zgarnął w 2014. No i tak te Noble się na tych "Harvadrach" kręcą... ( ͡° ͜ʖ ͡°)

    (Oczywiście Nobel z ekonomii jest trochę naciągany bo sam Alfred nie ustanowił go w swoim testamencie, a nagrodę "pamięci Alfreda Nobla" ustanowił i przyznaje od 1968 roku Bank Szwecji

    Na zdjęciu: chałupka trzech mózgów w której mieszkali pracując na Uniwersytecie w Princeton

    #ciekawostki #ciekawostkihistoryczne #nauka #gruparatowaniapoziomu #swiatnauki #kalendarznaukowy #ekonomia

    Na podstawie:
    https://www.britannica.com/biography/Eric-Maskin
    nobelprize.org
    https://en.wikipedia.org/wiki/Eric_Maskin
    pokaż całość

    źródło: dom maskina.jpg

  •  

    Tego dnia, 11 grudnia w 1843 roku urodził się Robert Koch - niemiecki lekarz, laureat Nagrody Nobla z medycyny w 1905 roku za odkrycie prątków gruźlicy

    Już w dzieciństwie zdumiał swoich rodziców, kiedy w wieku pięciu lat oznajmił im, że przy pomocy gazet nauczył się czytać, co było zapowiedzią nie tylko inteligencji ale i metodycznej wytrwałości, która miała być charakterystyczna dla jego kariery w późniejszych latach.

    Podczas studiów medycznych w Getyndze młody Koch był pod wpływem profesora anatomii Jakuba Henle, który w artykule opublikowanym w 1840 r., twierdził, że choroby zakaźne są powodowane są przez żywe, pasożytnicze organizmy.

    Po zdobyciu uprawnień lekarskich w 1866 r. Koch wyjechał na sześć miesięcy do Berlina na studia chemiczne, a potem przez kilka lat praktykował w kilku miastach, przez dwa lata służył w wojsku by od 1872 do 1870 roku pełnić rolę lekarza powiatowego w Wolsztynie (wówczas Wollstein) - obecnie mieście położonym w województwie wielkopolskim. To właśnie tutaj przeprowadził epokowe badania, które później zapewniły mu miejsce w czołówce ówczesnych naukowców.

    Wąglik

    Wąglik był w tym czasie powszechny wśród zwierząt hodowlanych w powiecie wolsztyńskim i Koch, mimo, że nie miał wyposażenia naukowego i został całkowicie odcięty od bibliotek i kontaktu z innymi naukowcami, postanowił po godzinach intensywnej pracy lekarskiej, zbadać tę chorobę.

    Laboratorium urządził w swoim czteropokojowym mieszkaniu, które było jego domem, a jego skromne wyposażenie, oprócz mikroskopu przekazanego mu przez żonę, zapewnił sobie na własną rękę.

    Wcześniej pałeczka wąglika została odkryta przez Pollendera, Rayera i Davaine'a, a Koch postanowił udowodnić naukowo, że ta bakteria jest w rzeczywistości przyczyną choroby. Zaszczepił myszy za pomocą domowych kawałków drewna pałkami wąglika pobranymi ze śledzion zwierząt gospodarskich, które padły na wąglika, i stwierdził, że wszystkie te myszy zostały zabite przez prątki, podczas gdy myszy zaszczepiono jednocześnie krew ze śledzion zdrowych zwierząt nie cierpiała na tę chorobę. Potwierdziło to pracę innych, którzy wykazali, że choroba może być przenoszona za pomocą krwi zwierząt cierpiących na wąglika.

    Jednak to nie zadowoliło Kocha. Chciał także wiedzieć, czy prątki wąglika, które nigdy nie miały kontaktu z żadnym zwierzęciem, mogą wywołać tę chorobę. Aby rozwiązać ten problem, uzyskał czyste kultury pałeczek, hodując je na wodnym roztworze oka wołu. Studiując, rysując i fotografując te kultury, Koch zarejestrował rozmnażanie się prątków i zauważył, że gdy warunki są dla nich niekorzystne, wytwarzają one w sobie zaokrąglone zarodniki, które są odporne na niekorzystne warunki, zwłaszcza brak tlenu, a gdy odpowiednie warunki życie zostają przywrócone, zarodniki ponownie rodzą pałeczki.

    To, że bakterie mogą być hodowane poza ciałem, było koncepcją wprowadzoną przez Louisa Pasteura, ale techniki czysto kulturowe do tego celu zostały udoskonalone przez Kocha, którego precyzyjne i genialne eksperymenty wykazały pełny cykl życia ważnych mikroorganizmów. Wąglik dał po raz pierwszy przekonujący dowód na wyraźny związek przyczynowy konkretnego mikroorganizmu z określoną chorobą.Koch hodował pałeczki przez kilka pokoleń w tych czystych kulturach i wykazał, że chociaż nie miały kontaktu z żadnym rodzajem zwierzęcia, nadal mogą powodować wąglika. Koch stwierdził, że wysuszone zarodniki mogą pozostawać żywotne przez lata, a odkrycie wyjaśniło nawrót choroby na pastwiskach od dawna nieużywanych do wypasu, ponieważ uśpione zarodniki mogą, w odpowiednich warunkach, rozwinąć się w bakterie w kształcie pręta (pałeczki), które powodują wąglika.

    Wyniki tej żmudnej pracy zademonstrował Koch Kochowi Ferdinandowi Cohnowi, profesorowi botaniki z Uniwersytetu we Wrocławiu (wówczas Breslau), który zwołał spotkanie swoich kolegów, aby być świadkiem tej demonstracji, wśród których był profesor Cohnheim, profesor anatomii patologicznej. Zarówno Cohn, jak i Cohnheim byli pod wielkim wrażeniem pracy Kocha, a kiedy Cohn w 1876 roku opublikował pracę Kocha w czasopiśmie botanicznym, którego był redaktorem, Koch natychmiast stał się sławny.

    Mimo to kontynuował pracę w Wolsztynie przez kolejne cztery lata i w tym okresie doskonalił swoje metody utrwalania, barwienia i fotografowania bakterii oraz kontynuował ważną pracę nad badaniem chorób wywołanych przez bakteryjne zakażenia ran, publikując swoje wyniki w 1878. W swojej pracy przedstawił, podobnie jak w przypadku wąglika, praktyczne i naukowe podstawy do kontroli tych infekcji.

    Wciąż jednak nie miał odpowiednich pomieszczeń ani warunków do pracy i dopiero w 1880 roku, kiedy został mianowany pracownikiem w Ministerstwie Zdrowia w Berlinie, otrzymał odpowiednie miejsce z laboratorium, w którym mógł współpracować z innymi badaczami i asystentami. Tutaj Koch nadal doskonalił metody bakteriologiczne, których używał w Wolszytnie. Wynalazł nowe metody hodowania czystych kultur bakterii na stałych podłożach, takich jak ziemniak, i na agarze trzymanym w specjalnym rodzaju płaskiej szalce wynalezionej przez jego kolegę Petri, który jest nadal w powszechnym użyciu (Szalka Petriego).

    Opracował także nowe metody barwienia bakterii, dzięki którym były one lepiej widoczne i pomogły je zidentyfikować. Rezultatem wszystkich tych prac było wprowadzenie metod, dzięki którym bakterie chorobotwórcze można łatwo i łatwo uzyskać w czystej kulturze, wolnej od innych organizmów i za pomocą których można je wykryć i zidentyfikować. Koch określił również warunki, znane jako postulaty Kocha, które muszą zostać spełnione, zanim będzie można zaakceptować, że określone bakterie powodują konkretne choroby (mikroorganizmy jako czynniki chorobotwórcze)

    GRUŹLICA

    Gruźlica była odpowiedzialna za ok 25% wszystkich zgonów w Europie w XIX wieku, ale mimo, że stanowiła tak ogromny problem jej etiologia była zagadką.

    Koch skoncentrował swoje wysiłki na badaniu gruźlicy w celu wyizolowania jej przyczyny. Chociaż podejrzewano, że gruźlica została spowodowana przez czynnik zakaźny, organizm, który ją powodował nie został jeszcze wyizolowany i zidentyfikowany.

    Zmieniając metodę barwienia, Koch odkrył pałeczki gruźlicy i ustalił jego obecność w tkankach zwierząt i ludzi cierpiących na tę chorobę. Nowa trudność pojawiła się, gdy przez pewien czas niemożliwe było hodowanie ich w czystej kulturze. Ale w końcu Kochowi udało się wyizolować prątki gruźlicy i wywołać gruźlicę u zwierząt, zaszczepiając je nimi. W ten sposób ustalono ich rolę etiologiczną. 24 marca 1882 r. Koch ogłosił przed Towarzystwem Fizjologicznym w Berlinie, że wyizolował i wyhodował pałeczki gruźlicy, które, jak uważał są przyczyną wszystkich form gruźlicy.

    Tymczasem praca Kocha została przerwana przez wybuch cholery w Egipcie i niebezpieczeństwo jej przeniesienia do Europy. Jako członek niemieckiej komisji rządowej Koch pojechał do Egiptu, aby zbadać tę chorobę. Chociaż wkrótce miał powód, by podejrzewać konkretną bakterię w kształcie przecinka (vibrio) jako przyczynę cholery, epidemia zakończyła się, zanim był w stanie potwierdzić swoją hipotezę. Mimo to podniósł świadomość na temat czerwonki amebicznej i wyróżnił dwie odmiany egipskiego zapalenia spojówek. Udając się do Indii, gdzie cholera ma charakter endemiczny, zakończył swoje zadanie, identyfikując zarówno organizm odpowiedzialny za chorobę, jak i jej przenoszenie za pośrednictwem wody pitnej, żywności i odzieży.

    Wznawiając badania nad gruźlicą, Koch zbadał wpływ zastrzyku martwych pałeczek na osobę, która następnie otrzymała dawkę żywych bakterii i doszedł do wniosku, że mógł odkryć lek na tę chorobę. W swoich badaniach używał jako substancji czynnej sterylnej cieczy wytwarzanej z kultur pałeczek gruźlicy. Jednak ciecz, którą nazwał tuberkuliną (1890), okazała się rozczarowująca jako środek leczniczy (a czasami nawet niebezpieczna). W związku z tym jego znaczenie jako metody wykrywania obecnego lub przeszłego stanu gruźliczego nie zostało uznane.

    Dodatkowe prace nad gruźlicą nastąpiły później, ale po pozornej klęsce gruźlicy Koch był również zajęty różnorodnymi badaniami nad chorobami ludzi i zwierząt (m.in. w Indiach i Afryce) - badaniami nad trądem, dżumą dymieniczą, chorobami zwierząt i malarią. Jego praca nad tyfusem doprowadziła do przypuszczenia, wówczas nowego, że ta choroba jest przenoszona znacznie częściej z człowieka na człowieka niż z wody pitnej, co doprowadziło do nowych środków kontroli.

    W 1901 r. na Międzynarodowym Kongresie Medycznym w sprawie gruźlicy w Londynie wyraził swoje poglądy w pracach nad patogennością prątków gruźlicy u zwierząt domowych. Doszedł do wniosku, że pałeczki, które spowodowały gruźlicę u ludzi i bydła, nie są identyczne. Uważał, że zarażenie ludzi gruźlicą bydła jest tak rzadkie, że nie trzeba podejmować żadnych działań przeciwko temu. Wniosek ten został odrzucony przez komisje badawcze w Europie i Ameryce, ale Koch zainspirował obszerne i ważne prace. Ostatecznie wiemy, że to on miał rację.

    W rezultacie opracowano skuteczne środki profilaktyczne. Wśród wielu dokonań uczonego warto jeszcze wspomnieć, że Koch opracował również metodę sterylizacji za pomocą pary wodnej.

    Biegle posługiwał się językiem polskim, przez wiele lat pracował w szpitalu w Sławięcicach na Górnym Śląsku, a w budynku w którym mieszkał w Wolsztynie znajduje się obecnie poświęcone mu muzeum

    Na zdjęciu Robert Koch i wykonane przez niego odręczne rysunki prątków gruźlicy

    (poprawki mile widziane)

    Na podstawie:
    https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1905/koch/biographical/
    https://www.britannica.com/biography/Robert-Koch
    https://pl.wikipedia.org/wiki/Robert_Koch
    https://muzea-wolsztyn.com.pl/muzeum-roberta-kocha/

    #nauka #ciekawostki #swiatnauki #biologia #gruparatowaniapoziomu #kalendarznaukowy #medycyna #ciekawostkihistoryczne
    pokaż całość

    źródło: robert koch.jpg

  •  

    OTego dnia, 5 grudnia, w 1901 roku urodził się Werner Heisenberg, który w wieku 31 lat otrzymał Nagrodę Nobla z fizyki

    Choć nie do końca, bo nagroda oficjalnie została wręczona w 1933 roku za 1932 rok ponieważ w 1932 roku komitet noblowski z fizyki, na podstawie selekcji nominowanych kandydatów uznał, że żaden nie spełnia kryteriów określonych w testamencie Alfreda Nobla. (Co wydaje mi się trochę dziwne biorąc pod uwagę jego ogólny charakter - tutaj mój wpis na temat tego testamentu). W każdym razie Heisenberg mógł w 1933 roku odebrać nagrodę w doborowym towarzystwie ponieważ nagrodę z fizyki za 1933 rok otrzymali Erwin Schrödinger i Paul Dirac (tutaj wpis o kocie tego pierwszego)

    Heisenberg Nagrodę Nobla otrzymał "za opracowanie podstaw teoretycznych mechaniki kwantowej, której zastosowanie pozwoliło między innymi na odkrycie dwóch form alotropowych wodoru" i właściwie wystarczył do tego jego jeden, magiczny, artykuł pt. "Kwantowo-mechaniczna interpretacja relacji kinematycznych i mechanicznych", który opublikował w języku niemieckim wieku 24 lat. Przedstawiona w nim "mechanika macierzowa" opracowana przez Heisenberga uznawana jest za pierwszy pełny opis mechaniki kwantowej. Heisenberg jest jednym z tych przykładów w których przebłysk geniuszu, a nie uporczywa, systematyczna, pełna prób i błędów wieloletnia praca naukowa zapewnia miejsce w historii nauki. Tak oto relacjonował efekty swoich rozważań na wyspie Helgoland gdzie udał się by zwalczyć katar sienny, gdzie w samotności analizował kilkudniowe problemy związane z obliczaniem linii widmowych wodoru:

    Było to około trzeciej nad ranem, gdy leżały przede mną wyniki obliczeń. Z początku byłem głęboko wstrząśnięty. Byłem tak podekscytowany, że nie mogłem myśleć o spaniu. Opuściłem więc dom i czekałem na wschód na szczycie skały.

    (Co oczywiście nie oznacza, że nie przez wiele kolejnych lat nie wniósł ważnego wkładu do fizyki, wręcz przeciwnie. Jednak jak wielu wybitnych naukowców, zwłaszcza teoretyków, miał moment "eureka", tyle tylko, że przytrafił mu się bardzo szybko) W tym samym roku, kilka miesięcy później, Schrödinger przedstawił swój opis mechaniki kwantowej (mechanika falowa) i rok później wykazał jej zgodność z teorią Heisenberga więc mogli sobie podać rękę odbierając noble w Sztokholmie w 1933.

    Co ciekawe, promotor jego pracy doktorskiej (którą obronił mając 22 lata), Max Born, otrzymał Nagrodę Nobla z fizyki 22 lata później "za jego fundamentalne badania w mechanice kwantowej, szczególnie za jego statystyczną interpretację funkcji falowej" (sformułowanej w równaniu Schrödingera). Po doktoracie Heisenberg był asystentem legendarnego Nielsa Bohra, który zaproponował mu wykłady na uniwersytecie w Kopenhadze. I właśnie z nim (po lewej) i Wolfgangiem Pauli (po prawej) na zdjęciu poniżej.

    (Tutaj artykuł o udziale Heisenberga w niemieckim programie jądrowym)

    #nauka #ciekawostki #gruparatowaniapoziomu #fizyka #kalendarznaukowy #liganauki

    https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1932/summary/
    https://arxiv.org/abs/quant-ph/0404009
    https://pl.wikipedia.org/wiki/Werner_Heisenberg
    https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1954/summary/
    http://www.obi.opoka.org.pl/zfn/004/zfn00411Szydlowski.pdf
    https://pl.wikipedia.org/wiki/Mechanika_macierzowa
    https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1933/summary/
    pokaż całość

    źródło: historia.org.pl

  •  

    Tego dnia, 30 listopada, w 1869 roku urodził się Gustaf Dalén, wynalazca, który w 1912 roku stracił wzrok podczas jednego z eksperymentów, a kilka miesięcy później otrzymał Nagrodę Nobla z fizyki "za wynalezienie automatycznych regulatorów do stosowania w połączeniu z zasobnikami gazu do zasilania światłem latarni morskich i boi świetlnych”

    Urodził się w małej, szwedzkiej wsi i z racji rodzinnej tradycji zajmował się gospodarstwem. Jednak jego wyjątkowy talent wynalazczy objawił się szybko bo w wieku piętnastu lat samodzielnie skonstruował sobie rower, a później, będąc jeszcze nastolatkiem zbudował młocarnię (maszynę rolniczą do oddzielania ziaren zbóż od kłosów i plew). W wieku 22 lat wynalazł tester do analizy zawartości tłuszczu w mleku i udał się do Sztokholmu, żeby zaprezentować swój wynalazek Gustafowi de Laval - sławnemu już wtedy szwedzkiemu inżynierowi i wynalazcy, który m.in. przyczynił się istotnie do rozwoju turbiny parowej. Będąc pod wrażeniem młodego wynalazcy, de Laval zachęcił go do kontynuowania edukacji i Dalen, który miał za sobą jedynie szkołę rolniczą podjął studia inżynierskie najpierw magisterskie, a następnie obronił doktorat. Sprzedał farmę i zajął się pracą typowo inżynierską podczas której wynalazł między innymi urządzenie do pasteryzacji i dojarkę.

    Działalność i Nagroda Nobla

    W 1901 firma w której pracował nabyła prawa do opatentowanej przez francuzów technologii przechowywania i transportu acetylenu- łatwopalnego i, w określonych warunkach, wybuchowego gazu. W owym czasie bardzo prężnie rozwijał się transport morski stąd występowała pilna potrzeba lepszej organizacji w zakresie nawigacji świetlnej oraz bezpieczeństwie jakie zapewniały coraz bardziej liczne latarnie i boje morskie. W tamtym czasie były one oświetlane za pomocą ropy co nie było zbyt dobrym rozwiązaniem ze względu na znikomy zasięg świetlny i konieczność nadzoru, dlatego poszukiwano lepszej technologii by oświetlić długie wybrzeże Szwecji oraz jej licznych wysp. Acetylen był potencjalnie dobrym rozwiązaniem ponieważ dawał silne białe światło, jednak nie mógł być łatwo transportowany i przechowywany ponieważ pod ciśnieniem zbyt często wybuchał.

    Kiedy jego firma, AGA - produkująca akumulatory gazowe, otrzymała patent na wciąż niezadowalającą technologię rozpuszczania acetylenu w acetonie Dalén, jako szef inżynierów, rozpoczął pracę nad automatycznymi lampami ostrzegawczymi do latarni morskich. Kluczowym elementem był w jego wynalazku zawór słoneczny, który był kluczowy w przyznanej mu później Nagrodzie Nobla. Jego budowa i działanie wyglądały następująco:

    Zawór jest sterowany czterema metalowymi prętami zamkniętymi w szklanej rurce. Pręt środkowy jest zaczerniony i otoczony trzema wypolerowanymi prętami. Gdy światło słoneczne pada na wszystkie pręty, pochłonięte ciepło słoneczne pozwala nierównomiernie rozszerzającemu się ciemnemu prętowi na odcięcie dopływu gazu. Po zachodzie słońca środkowy pręt stygnie, stając się tej samej długości co wypolerowane pręty i otwierając dopływ gazu, który zapalał się od stałego, ale bardzo małego płomienia pilotującego.

    Dzięki temu latarnie automatycznie gasły o świcie i zapalały się o zmierzchu, ograniczyły zużycie gazu o ponad 90% i mogły pozostawać bez nadzoru nawet przez rok - tym samym uzyskano bardzo duże, dodatkowe oszczędności związane z transportem i inspekcją. Wkrótce wynalazek został opatentowany, a jego użyteczność sprawiła, że firma otrzymała m.in. bardzo dochodowy kontrakt na oświetlenie kanału panamskiego. Wynalazek okazał się ogromnym sukcesem komercyjnym i jego zastosowanie dominowało w latarniach morskich przez ponad pół wieku (kiedy w latach 60-tych został wyparty przez światło elektryczne), a w użyciu było jeszcze do 2013 roku.

    Dalen na tym nie poprzestał i zachęcony wcześniej przez de Lavala, odważnie eksperymentował z acetylenem co doprowadziło do wypadku, który ledwo przeżył tracąc wzrok. Z tego powodu nie mógł odebrać Nagrody Nobla 10 grudnia 1912 roku, a zrobił to jego brat, który dziękując powiedział, że nagroda będzie w tej trudnej sytuacji motywacją dla jego brata do dalszej pracy.

    I okazało się to prawdą bo fatalne wydarzenie nie zatrzymało jego eksperymentów i dalszej działalności wynalazczej i przemysłowej. Uzyskał jeszcze wiele patentów (łącznie miał ok. 100) i zkontruował między innymi kuchenkę AGA, która okazała się gigantycznym, komercyjnym sukcesem, zwłaszcza w Skandynawii.

    Jej konstrukcja była związana z utratą wzroku przez genialnego wynalazcę, który nie mógł samodzielnie wychodzić z domu, ani wykonywać bardziej skomplikowanych prac domowych. Stworzył więc kuchenkę, która zapewniała jednocześnie źródło ciepła i działała jako piekarnik. Miała dwie komory - niższa pozwalała na pieczenie, a wyższa na gotowanie na wolnym ogniu. Nie wymagała pokręteł ani wewnętrznego termostatu - była bardzo prosta i niezawodna, szybko stała się symbolem ogniska domowego w skandynawskich gospodarstwach.

    I na koniec ciekawostka: pierwotnie Nagrodę Nobla z fizyki w 1912 roku mieli otrzymać Tesla i Edison, ale kiedy ten pierwszy, który był w konflikcie z Edisonem odmówił jej przyjęcia nie chcąc jej z nim dzielić, komitet noblowski postanowił uhonorować Gustafa Daléna.

    Na zdjęciu: niewidomy wynalazca w swoim laboratorium

    Na podstawie:

    https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1912/dalen/biographical/
    https://en.wikipedia.org/wiki/Gustaf_Dal%C3%A9n
    https://fizyka.uniedu.pl/gustaf-dalen/
    https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1912/dalen/documentary/
    https://en.wikipedia.org/wiki/Sun_valve
    https://en.wikipedia.org/wiki/AGA_cooker
    https://nowoczesnastodola.pl/aga-stove-gustaf-dalen
    http://www.madehow.com/inventorbios/22/Thomas-Alva-Edison.html
    https://pl.wikipedia.org/wiki/Gustaf_Dal%C3%A9n
    https://www.britannica.com/biography/Nils-Dalen
    https://en.wikipedia.org/wiki/Gustaf_de_Laval

    (poprawki mile widziane)

    #ciekawostki #nauka #swiatnauki #liganauki #gruparatowaniapoziomu #kalendarznaukowy #fizyka
    pokaż całość

    źródło: cdn.britannica.com

    •  

      wszystko pięknie i plus za wpis, ale jak mogły ograniczać zużycie gazu o 90% jak nie świeciły tylko w dzień? Jakby nie patrzeć uśredniony czas po zmroku to jednak sporo więcej niż 10% doby.

      @JarosG , @Tapirro : W lampie był element zwany "migaczem Daléna" ("Dalén flasher"), który również on opracował-było to obrotowe urządzenie, które rozpraszało gaz w bąbelki, które zostały zapalone przez ten stały niewielki płomień. To spowodowało, że latarnie emitowały migające światło i zużywały gaz tylko w fazie "błysku" . Dodatkowo odległość między bąbelkami można również zmieniać, tak aby obserwatorzy mogli rozróżniać sygnały nawigacyjne w zależności od tego, jak szybko lub powoli migały. (Składałem tekst z kilku źródeł i wcięło mi m.in. ten paragraf, w edycji robiłem poprawki językowe i nie zauważyłem wszystkiego - dzięki za czujność) pokaż całość

    • więcej komentarzy (3)

  •  

    Tego dnia, 29 listopada w 1935 roku, Erwin Schrödinger, laureat Nobla z fizyki, opublikował artykuł ze słynnym eksperymentem myślowym, nazwanym od jego nazwiska, "kotem Schrödingera"

    Artykuł pt. "Obecna sytuacja w mechanice kwantowej" został opublikowany w języku niemieckim (i niemieckim czasopiśmie naukowym) bo przed wojną to oczywiście europejscy naukowcy przodowali w nauce, a naukach przyrodniczych w szczególności.

    Oto cytat z tego artykułu opisujący słynny eksperyment (tutaj angielskie tłumaczenie publikacji w pdf)

    "(...) Można nawet wysunąć (wymyślić) dość absurdalne przypadki. Kota umieszcza się w stalowej komorze wraz z następującym urządzeniem (które musi być zabezpieczone przed bezpośrednią ingerencją kota): w liczniku Geigera jest niewielka ilość substancji radioaktywnej, tak mała, że być może w trakcie godziny, jeden z atomów rozpadnie się, ale, z jednakowym prawdopodobieństwem, być może nie rozpadnie się żaden. Jeśli tak się stanie, licznik wyładowuje się i przez przekaźnik uwalnia młot, który rozbija małą fiolkę kwasu cyjanowodorowego. Gdyby pozostawić cały ten system samemu sobie na godzinę, można by powiedzieć, że kot wciąż żyje, jeśli w międzyczasie nie rozpadł się żaden atom. Pierwszy rozpad atomowy zatrułby go. Funkcja psi całego systemu wyraziłaby to poprzez mieszanie lub rozmazanie żywego i martwego kota (przepraszam za wyrażenie) w równych częściach.
    Typowe dla tych przypadków jest to, że nieokreśloność pierwotnie ograniczona do domeny atomowej przekształca się w nieokreśloność makroskopową, którą można następnie rozwiązać poprzez bezpośrednią obserwację. To uniemożliwia nam tak naiwne zaakceptowanie „rozmytego modelu” do przedstawiania rzeczywistości. Sam w sobie nie zawierałby niczego niejasnego ani sprzecznego. Istnieje różnica między chwiejnym lub nieostrym zdjęciem a migawką chmur i mgieł"

    (tłumaczenie moje - poprawki mile widziane)

    Jako, że temat był tu już wielokrotnie maglowany (a zainteresowani fizyką znają go na wylot) to dla pozostałych parę linków do bardziej przyjaznych wersji opisu eksperymentu: wikipedia, z wątkami popkultury, krótki artykuł o tym jak naukowcy "ratowali kota", tu jeszcze jeden, a poniżej filmik, który pojawił się już na wykopie.

    Kilka ciekawostek na temat samego Erwina Schrödingera:

    1. Źródłem pomysłu eksperymentu myślowego z kotem Schrödingera był Albert Einstein, którego Schrödinger poznał w Berlinie i przez wiele lat wymieniał z nim korespondencję

    2. Na Uniwersytecie Berlińskim znalazł się zastępując słynnego Maxa Plancka i dołączając do wykładającego tam wówczas Einsteina (był tam profesorem w latach 1927-1933)

    3. Artykuł ze słynnym eksperymentem opublikował dwa lata po tym jak wraz z Paulem Dirakiem otrzymał Nagrodę Nobla w dziedzinie fizyki za "odkrycie nowych, płodnych aspektów teorii atomów i ich zastosowanie".

    4. Wcześniej, jako Austriak, służył w wojsku podczas I wojny światowej, a następnie, przez 6 lat pracował na uniwersytecie w Zurychu gdzie w sześciomiesięcznym okresie w 1926 r., opublikował prace, które stanowiły podstawy mechaniki fal kwantowych i były podstawą do przyznania mu Nagrody Nobla. Miał wtedy już 39 lat co było wówczas bardzo późnym wiekiem jak na publikację kluczowych prac przez fizyka.

    5. Później opublikował jeszcze prace naukowe, które okazały się najczęściej cytowane w jego dorobku

    6. W 1921 był profesorem na Uniwersytecie Wrocławskim (wówczas Śląski Uniwersytet Fryderyka Wilhelma w Breslau)

    7. Żył w związku ze swoją żoną i kochanką (za zgodą żony). Z żoną miał jedno dziecko, z kochanką też jedno, a w czasie pobytu w Irlandii w której był rezydentem w od 1939 roku, spłodził jeszcze dwie córki z dwiema różnymi kobietami.

    8. Kiedy w 1934 roku przebywał z gościnnymi wykładami w Princeton - słynny uniwersytet, który w latach 30-tych i 40-tych ściągał najwybitniejsze umysły świata (m.in. Einsteina czy Feynmana) zaproponował mu etat, ale Schrödinger, mimo dobrej oferty finansowej, nie zdecydował się jej przyjąć ze względu na problem obyczajowy - chciał mieszkać z żoną i kochanką w jednym domu.

    Pozostałe źródła:
    https://www.britannica.com/biography/Erwin-Schrodinger
    https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1933/summary/
    https://en.wikipedia.org/wiki/Schr%C3%B6dinger%27s_cat
    https://en.wikipedia.org/wiki/Erwin_Schr%C3%B6dinger

    #ciekawostki #gruparatowaniapoziomu #nauka #swiatnauki #fizyka #kalendarznaukowy #koty
    pokaż całość

    źródło: youtube.com

  •  

    Tego dnia, 28 listopada, w 1967 roku brytyjska astrofizyk Jocelyn Bell Burnell odkryła pierwszy pulsar

    Jej odkrycie stało się przyczyną sławy, wielu nagród oraz ... sporej kontrowersji związanej z Nagrodą Nobla.

    Jocelyn Bell urodziła się w Lurgan w Irlandii Północnej 15 lipca w 1943 roku. Jej ojciec był architektem, który pomógł zaprojektować planetarium Armagh, kiedy odwiedzała je z ojcem personel zachęcał ją do zajęcia się astronomią. Młoda Jocelyn obcowała także z astronomią ze względu na liczne książki z tej dzieciny obecne w domu za sprawą ojca. Dorastała w Lurgan i uczyła się na Wydziale Przygotowawczym Lurgan College, gdzie podobnie jak inne dziewczynki nie mogła uczyć się nauk przyrodniczych, dopóki jej rodzice (i inni) nie zaprotestowali przeciwko polityce szkoły . Wcześniej program nauczania dziewcząt obejmował takie przedmioty jak gotowanie i haftowanie, a brakowało im typowo naukowych przedmiotów. Nie zdała egzaminu "jedenaście +" (angielskiego odpowiednika egzaminu po szkole podstawowej). Następnie rodzice wysłali ją do szkoły z internatem dla dziewcząt w Yorku w Anglii. Tam była pod wrażeniem nauczyciela fizyki, pana Tillott'a, który zainspirował ją do uczenia się fizyki. Jak wspominała po latach jego sposób nauczania fizyki: "Nie musicie się uczyć wielu… wielu faktów; po prostu uczysz się kilku kluczowych rzeczy, a następnie ... możesz na je stosować i na ich podstawie budować i rozwijać. Był naprawdę dobrym nauczycielem i pokazał mi, jak łatwa jest fizyka."

    Obserwacji dokonała jako doktorantka fizyki Uniwersytetu Cambridge, przy użyciu radioteleskopu, który skonstruowała wraz z innymi badaczami pracującymi pod kierunkiem Antony’ego Hewisha. Zadaniem Bell Burnell była obsługa teleskopu służącego do śledzenia kwazarów (odkrytych 4 lata wcześniej) - odległego źródła energii, które wydziela ogromne ilości promieniowania. Co cztery dni analizowała ponad 120 m wydruków z wykresami, które były "produkowane" przez teleskop. Po kilku tygodniach Bell Burnell zauważyła na papierze wykresowym nietypowe oznaczenia. Zostały one wykonane przez źródło radiowe zbyt szybkie i regularne, aby mogło być kwazarem. Chociaż sygnał źródła zajął jedynie około 2,5 cm z 121,8 m papieru do mapowania, zrozumiała jego znaczenie. Odkryła pierwsze oznaki pulsara, wysoce zmagnetyzowanej, obracającej się gwiazdy neutronowej, która emituje wiązkę promieniowania elektromagnetycznego

    Jej przełożony, Antony Hewish, zasugerował, że ten tak zwany pulsar był pierwszym widokiem gęstych, wypalonych pozostałości masywnej gwiazdy, o której istnieniu przewidywano już teoretycznie w latach 30. XX wieku. Pierwszy pulsar otrzymał oznaczenie PSR B1919+21. Bell i Hewish po pierwszej obserwacji pulsara podejrzewali, że niespotykane regularne impulsy fal radiowych mają sztuczne pochodzenie to znaczy ich aktywność jest dziełem cywilizacji pozaziemskich i oznaczyli ich źródła, nieco żartobliwie, LGM 1-4 (od little green men – „małe zielone ludziki")

    Kontrowersje wokół Nagrody Nobla

    W 1974 roku jej promotor Antony Hewish i inny brytyjski astrofizyk Martin Ryle otrzymali Nagrodę Nobla z fizyki "za ich pionierskie badania w zakresie radioastronomii: Ryle za swoje obserwacje i wynalazki, w tym w szczególności technikę syntezy apertury i Hewish za decydującą rolę w odkryciu pulsarów ”.

    Pominięcie Joselyn Bell Burnell uważa się za jedną z najbardziej kontrowersyjnych decyzji w historii naukowych Nagród Nobla. Artykuł w „Nature”, opisujący odkrycie pierwszego pulsara miał pięciu autorów, którzy wchodzili w skład zespołu. Jako pierwszy autor został podany Hewish, a Bell jako druga autorka. Była również współautorką drugiej pracy o pulsarach. Sama Bell Burnell, opisując okoliczności odkrycia wskazuje jednak, że większa część odpowiedzialności naukowej spoczywała na Hewishu jako promotorze doktoratu, zatem on powinien być wyróżniony (trzeba jednak pamiętać, że komitet noblowski ma prawo rozdzielić nagrodę pomiędzy trzech laureatów stąd ówczesne protesty wielu czołowych astronomów- moja uwaga)

    Jednak sama Bell Burnell w 1977 roku wprost wypowiedziała się nt. tej "kontrowersji" mówiąc: „Wydaje mi się, że obniżyłoby wartość Nagród Nobla gdyby były przyznawane studentom badawczym, z wyjątkiem bardzo wyjątkowych przypadków, i nie sądzę, że jest to (jej przypadek - moja uwaga) jeden z nich.”

    Nie dostała Nobla jednak w życiu spotkało ją wiele zaszczytów. M.in. była prezesem Królewskiego Stowarzyszenia Astronomicznego od 2002 do 2004 r., prezesem Instytutu Fizyki od 2008 do 2010 r. oraz tymczasowym prezesem Instytutu po śmierci jej następcy, Marshalla Stonehama, na początku 2011 r.

    W 2018 roku została uhonorowana specjalną przełomową nagrodą w dziedzinie fizyki podstawowej. Po ogłoszeniu nagrody postanowiła przekazać całość nagrody pieniężnej w wysokości 2,3 miliona funtów, aby pomóc studentkom, studentom z mniejszości etnicznych i studentom-uchodźcom, którzy chcą zostać badaczami w dziecinie fizyki za pomocą funduszy, którymi ma zarządzać Instytut Fizyki - charytatywna organizacja promująca i wspierająca edukację z zakresu fizyki.

    Na zdjęciu bohaterka w wieku 24 lat, w roku w którym dokonała odkrycia pierwsze pulsara (1967)

    Na podstawie:

    https://pl.wikipedia.org/wiki/Jocelyn_Bell_Burnell
    http://weatheralltech.com/bell/index.html
    https://pl.wikipedia.org/wiki/Jocelyn_Bell_Burnell
    https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1974/summary/

    (poprawki mile widziane)

    #nauka #ciekawostki #kalendarznaukowy #fizyka #gruparatowaniapoziomu #astronomia
    pokaż całość

    źródło: upload.wikimedia.org

  •  

    Tego dnia, 27 listopada w 1895 roku, szwedzki milioner Alfred Nobel sformułował swoją ostatnią wolę i podpisał testament

    27 listopada 1895 r. Alfred Nobel podpisał swoją trzecią i ostatnią wolę w klubie szwedzko-norweskim w Paryżu. Kiedy testament został otwarty i odczytany po jego śmierci (10.XII.1896 r.), wywołał wiele kontrowersji zarówno w Szwecji, jak i na arenie międzynarodowej, ponieważ Nobel, jako pierwszy w historii pozostawił większą część swojego majątku na ustanowienie nagrody. Jego rodzina sprzeciwiła się ustanowieniu Nagrody Nobla, a laureaci nagród, których wskazał, odmówili zrobienia tego, o co prosił w testamencie. Minęło pięć lat, zanim pierwsza Nagroda Nobla mogła zostać przyznana w 1901 roku.

    Oto jak brzmiał zapis w testamencie:

    „Wszystkie pozostałe moje aktywa, które można zrealizować, zostaną wypłacone w następujący sposób: kapitał, zamieniony na bezpieczne papiery wartościowe przez moich wykonawców (testamentu), ma stanowić fundusz, którego odsetki będą wypłacane co roku jako nagrody dla tych, którzy w poprzednim roku , przynieśli największą korzyść ludzkości. Odsetki należy podzielić na pięć równych części i rozdzielić w następujący sposób: jedna część na osobę, która dokonała najważniejszego odkrycia lub wynalazku w dziedzinie fizyki; jedna część dla osoby, która dokonała najważniejszego odkrycia chemicznego lub poprawy; jedna część dla osoby, która dokonała najważniejszego odkrycia w dziedzinie fizjologii lub medycyny; jedna część dla osoby, która w dziedzinie literatury wykonała najwybitniejsze dzieło w kierunku idealistycznym; i jedna część dla osoby, która zrobiła najwięcej lub najlepiej, aby rozwinąć społeczność między narodami, zniesienie lub zmniejszenie stałej armii, a także ustanowienie i promowanie kongresów pokojowych. Nagrody za fizykę i chemię przyznaje Szwedzka Akademia Nauk; za osiągnięcia fizjologiczne lub medyczne Instytutu Karolinska w Sztokholmie; tę za literaturę Akademia w Sztokholmie; i tę dla orędowników pokoju przez komisję złożoną z pięciu osób, która zostanie wybrana przez Norweski Storting ( jednoizbowy parlament Królestwa Norwegii - moja uwaga). Moim wyraźnym życzeniem jest, aby przy przyznawaniu nagród nie brać pod uwagę narodowości, ale aby nagroda była przyznawana najcenniejszym osobom, bez względu na to, czy są one obywatelami skandynawskimi. ”

    Co skłoniło Alfreda Nobla do tak niespotykanego kroku?

    Najpierw kilka faktów. Urodził się 21 października w 1833 roku jako trzeci syn w rodzinie. Jego ojciec, Immanuel, był inżynierem, wynalazcą i przemysłowcem (wynalazł m.in. tokarkę obrotową stosowaną w produkcji sklejki oraz podwodne miny morskie), a dziadek ze strony ojca. Swoje wynalazki sprzedawał w Rosji, gdzie zamieszkiwał z rodziną przez dwadzieścia lat. Tam stworzył fabrykę zaopatrzenia wojennego na której zbił fortunę (zwłaszcza w okresie wojny krymskiej), jednak po śmierci cara Mikołaja I jego następca, Aleksander II, zarządził duże cięcia w budżecie wojskowym i eldorado się skończyło (później firma została przekazana w zarządzanie synowi Ludvigowi, a ostatecznie sprzedana przez wierzycieli). Rodzina szybko zubożała i z ośmiorga dzieci dzieciństwo przeżył Alfred i trzech braci. Niestety ojciec miał świra na punkcie materiałów wybuchowych (które wcześniej przyniosły mu fortunę) i często testował z chłopakami w swojej fabryce różne opcje z nitrogliceryną co doprowadziło do śmierci jego najmłodszego syna Emila Oskara, który zginął w wybuchu w wieku 21 lat (inne źródła podają, że to była fabryka Alfreda, a nie ojca. W każdym razie pewne jest, że ojciec już od dziecka zabierał synów na "zabawę" z materiałami wybuchowymi )

    Historia ojca Alfreda Nobla może więc wyjaśniać skąd u niego zainteresowanie materiałami wybuchowymi, które ostatecznie doprowadziło do opatentowania dynamitu. Jednak oprócz tego opatentował jeszcze 354 innych wynalazków.
    Jako dziecko nie tylko "bawił się" z ojcem materiałami wybuchowymi ale także świetnie się uczył ... nie chodząc do szkoły. W niej spędził tylko 18 miesięcy bo majętni rodzice w czasach rosyjskiego biznesowego eldorado zapewnili mu prywatnych nauczycieli i szybko okazało się, że jest niezwykle uzdolniony z chemii i języków (oprócz ojczystego nauczył się także biegle posługiwać angielskim, francuskim, niemieckim, włoskim i rosyjskim).

    Jako młody człowiek Nobel następnie uczył się pod okiem chemika Nikołaja Zinina, a w 1850 r. w wieku 17 lat, udał się do Paryża, aby kontynuować swoje chemiczne zainteresowania. Tam poznał Ascanio Sobrero, który wynalazł nitroglicerynę trzy lata wcześniej ale zdecydowanie sprzeciwił się jej stosowaniu, ponieważ była nieprzewidywalna i eksplodowała pod wpływem ciepła lub ciśnienia. Nobel zainteresował się znalezieniem sposobu kontrolowania i wykorzystania nitrogliceryny jako materiału wybuchowego użytecznego w handlu, ponieważ miał znacznie większą moc niż proch strzelniczy. W wieku 18 lat wyjechał do Stanów Zjednoczonych na studia, pracując przez krótki czas pod szwedzko-amerykańskim wynalazcą Johnem Ericssonem, który opatentował śrubę okrętową i zaprojektował USS Monitor- pierwszy okręt amerykańskiej marynarki wojennej z uzbrojeniem umieszczonym w obrotowej wieży artyleryjskiej .
    Nobel otrzymał swój pierwszy patent angielski patent (na gazomierz) w 1857 r., a jego pierwszy szwedzki patent, który otrzymał w 1863 r. dotyczył „sposobów przygotowania prochu”.

    Z powodu wypadku, który zabił jego brata (i kilka innych osób) oraz innych wypadków związanych z drobniejszymi ale dość licznymi wybuchami w fabryce Nobel wybudował w 1862 roku fabrykę produkującą nitroglicerynę, a za główny cel obrał bezpieczeństwo i stabilność opartych na niej materiałów wybuchowych. Rok później wynalazł praktyczny detonator składający się z drewnianego korka włożonego do większego ładunku nitrogliceryny trzymanego w metalowym pojemniku; eksplozja małego ładunku czarnego proszku na czopie służyła do detonacji znacznie silniejszego ładunku ciekłej nitrogliceryny. Ten detonator zapoczątkował reputację Nobla jako wynalazcy, a także dał początek fortunie, którą zdobył jako twórca materiałów wybuchowych. W 1865 roku Nobel wynalazł ulepszony detonator, który składał z małej metalowej nasadki zawierającej ładunek piorunianu rtęci, który może wybuchnąć w wyniku uderzenia lub umiarkowanego ciepła. Był on stosowany jako inicjujący materiał wybuchowy i zainaugurował nowoczesne zastosowanie materiałów wybuchowych.

    Jednak sama nitrogliceryna pozostawała trudna do transportu i bardzo niebezpieczna w obsłudze. Przypadkowo odkrył, że nitrogliceryna została wchłonięta do sucha przez ziemię okrzemkową (zwykle służyła do uszczelniania metalowych naczyń), a uzyskana mieszanina była znacznie bezpieczniejsza w użyciu i łatwiejsza w obsłudze niż sama nitrogliceryna. Nobel nazwał nowy produkt dynamitem (od greckiego dynamis, „moc”) i początkowo zawierał 75% nitrogliceryny i 25% ziemi okrzemkowej (nowoczesny dynamit zawiera 10% nitrogliceryny). Nobel szybko uzyskał patenty w Wielkiej Brytanii (1867) i Stanach Zjednoczonych (1868), Nobel zdobył sławę na całym świecie, a dynamit wkrótce został wykorzystany do czyszczenia tuneli, cięcia kanałów oraz budowania kolei i dróg. Następnie wynalazł i opatentował żelatynę wybuchową - bardziej stabilną i mocniejszą niż dynamit, a w 1888 balistyt – proch bezdymny wyprodukowany z użyciem trudno lotnego rozpuszczalnika, wykorzystywany jako proch artyleryjski, a także jako stałe paliwo rakietowe.

    Nobel został wybrany członkiem Królewskiej Szwedzkiej Akademii Nauk w 1884 r., tej samej instytucji, która później wybierze laureatów dwóch nagród Nobla, a w 1893 r. otrzymał doktorat honoris causa Uniwersytetu w Uppsali (stąd czasami można spotkać stopień dr przed jego nazwiskiem)

    W 1888 r. brat Alfreda zmarł podczas wizyty w Cannes, a francuska gazeta omyłkowo opublikowała nekrolog Alfreda. Potępił go za wynalezienie dynamitu. Nagłówek nekrologu brzmiał: "Le marchand de la mort est mort" („Kupiec śmierci nie żyje”), a następnie: „Dr Alfred Nobel, który wzbogacił się, znajdując sposoby na zabicie większej liczby ludzi szybciej niż kiedykolwiek wcześniej, zmarł wczoraj." Alfred, który nigdy nie miał żony ani dzieci był rozczarowany tym, co przeczytał i zaniepokojony tym, jak zostanie zapamiętany. To wtedy miał postanowić o tym jak rozdysponuje swoim majątkiem.

    Ostatecznie, tego dnia, 27 listopada w 1895 roku przeznaczył 94% swoich aktywów, 31 225 000 koron szwedzkich na kapitał nagrody, którego wartość w 2012 roku wynosiła $472 mln - dwukrotnie więcej niż wynosił kapitał początkowy (uwzględniając inflację)

    Wśród ówczesnych elit miał reputację liberała, a nawet socjalisty, ale tak naprawdę nie ufał demokracji, sprzeciwiał się prawom wyborczym dla kobiet i utrzymywał postawę łagodnego paternalizmu wobec wielu swoich pracowników. Chociaż Nobel był zasadniczo pacyfistą i miał nadzieję, że niszczycielskie moce jego wynalazków pomogą zakończyć wojnę, jednak jego pogląd na los ludzkości i narodów był pesymistyczny. Mimo pacyfistycznych poglądów do czasu jego śmierci jego firma założyła ponad 90 fabryk zbrojeniowych

    Na zdjęciu testament Alfreda Nobla

    (poprawki mile widziane)

    Tutaj można wykopać jako znalezisko

    Na podstawie:

    https://www.nobelprize.org/alfred-nobel/alfred-nobels-will/
    https://www.britannica.com/biography/Alfred-Nobel
    https://pl.wikipedia.org/wiki/USS_Monitor
    https://pl.wikipedia.org/wiki/Dynamit#cite_note-1
    http://www.polskieradio.pl/39/156/Artykul/959129,Alfred-Nobel-%E2%80%93-tworca-dynamitu
    https://en.wikipedia.org/wiki/Immanuel_Nobel
    https://en.wikipedia.org/wiki/Ballistite

    #nauka #gruparatowaniapoziomu #liganauki #chemia #kalendarznaukowy
    pokaż całość

    źródło: cdn.britannica.com

  •  

    Tego dnia, 26 listopada w 1948 roku, urodziła się Elizabeth Blackburn, laureatka Nagrody Nobla z medycyny w 2009 roku

    Nagroda została przyznana "za odkrycie, jak zakończenia chromosomów chronione są przez struktury o nazwie telomery oraz za odkrycie enzymu telomerazy". Była to pierwsza w historii naukowa Nagroda Nobla przyznana dwóm kobietom- nagrodę otrzymała jeszcze Carol W. Greider, a trzecim laureatem był naukowiec polskiego pochodzenia Jack Szostak (tutaj jego wywiad we Wprost) Nagroda została przyznana z medycyny ale trójka laureatów to biolodzy.

    Telomery to odkryte już w latach 30-tych powtarzające się sekwencje materiału DNA znajdujące się na końcach każdego chromosomu w komórkach naszego ciała. W latach 50-tych, kiedy zrozumiano jak następuje replikacja DNA, zaczęto zastanawiać się dlaczego chromosomy nie ulegają skracaniu podczas każdej kolejnej replikacji. Dzięki eksperymentom trójki badaczy ustalono, że zapobiegają temu telomery. Kiedy DNA się replikuje - na przykład podczas podziału komórki - telomery za każdym razem stają się krótsze, a replikacja nie dociera do samego końca chromosomu. W ten sposób telomery chronią DNA przed uszkodzeniem.

    Elizabeth Blackburn i Carol W. Greider w 1984 roku odkryły telomerazę - enzym odpowiedzialny za syntezę telomerów i za dodawanie telomerów do chromosomów. Krótsze telomery wskazują na starzenie się komórek - kiedy osiągają krytycznie krótką długość,uruchamiają trwałą odpowiedź na uszkodzenie DNA (DDR), która powoduje inne zdarzenia komórkowe, takie jak starzenie się komórek a, a także osłabia zdolność komórek macierzystych do regeneracji tkanek. Skracanie telomerów jest uważane za jedną z cech starzenia się, ponieważ krótkie telomery są wystarczające, aby spowodować starzenie się organizmu i skrócić żywocie. Długość telomerów jest określana genetycznie, a zarówno średnia długość telomerów, jak i tempo skracania telomerów różnią się między gatunkami. Pod tym względem np. ludzie rodzą się z krótszymi telomerami niż myszy, ale telomery myszy skracają się 100 razy szybciej niż ludzie.

    W przypadku kiedy działanie telomerazy zostanie zaburzone może dojść do powstawania nowotworów. Kiedy telomeraza jest znacznie bardziej aktywna komórki nowotworowe stają się niejako nieśmiertelne (długość ich telomerów się nie zmienia).

    Jak widać rola telomerów i telomerazy jest kluczowa dla zrozumienia dwóch bardzo ważnych zjawisk: starzenia się oraz nowotworów i dlatego uhonorowanie badań trójki naukowców Nagrodą Nobla nie było zaskoczeniem i zostało przyjęte z entuzjazmem w środowisku naukowym

    Niedawno naukowcy wyhodowali myszy z przedłużonymi telomerami, których mediana życia była dłuższa o prawie 13%, a o 20% spadła zachorowalność na nowotwory - tutaj moje znalezisko sprzed miesiąca

    Na zdjęciu od lewej: Jacek, Elizabeth i Carol

    Na podstawie:

    https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2009/blackburn/facts/
    https://pulsmedycyny.pl/medyczny-nobel-2009-za-telomery-i-telomeraze-882820
    http://www.biotechnolog.pl/medyczny-nobel-2009-za-telomery-straznicy-genomu

    #nauka #gruparatowaniapoziomu #biologia #kalendarznaukowy #liganauki #ciekawostki
    pokaż całość

    źródło: static01.nyt.com

  •  

    Tego dnia, 12 listopada, w 1842 r. w Wielkiej Brytanii urodził się John William Strutt - laureat Nagrody Nobla z fizyki w 1904 roku

    W 1884 odkrył on Argon (Ar) - pierwiastek i pierwszy odkryty gaz szlachetny, który stanowi 0,934% objętości i 1,288% masy atmosfery ziemskiej. Jak doszło do odkrycia? Inny wybitny brytyjski naukowiec Henry Cavendish już w 1785 roku zbadał skład powietrza uzyskując imponująco dokładne wyniki. Przeprowadził eksperymenty, w których wodór i powietrze zostały połączone w znanych proporcjach doprowadzając do niewielkich reakcji (wybuchów). Przeprowadził również eksperyment, w którym był w stanie usunąć, zarówno tlen, jak i gazy azotowe z próbki powietrza atmosferycznego, dopóki w pierwotnej próbce nie pozostał tylko mały "bąbelek" nieprzereagowanego gazu.

    Ponad sto lat później Argon został po raz pierwszy wyizolowany z powietrza właśnie przez późniejszego noblistę Johna Williama Strutta, który w 1894 roku wraz z Williamem Ramsayem wyizolowali nowy gaz poprzez usunięcie tlenu, dwutlenku węgla, wody i azotu z próbki czystego powietrza. Porównując pomiary ciężaru właściwego azotu otrzymanego w wyniku reakcji chemicznych oraz uzyskanego z powietrza zauważyli, że ten drugi jest nieco cięższy, co, jak się domyślili, było spowodowane obecnością niewielkiej domieszki zupełnie obojętnego, cięższego niż azot gazu. Ustalili, że azot wytwarzany ze związków chemicznych był o 0,5% lżejszy niż azot z atmosfery. Różnica była niewielka, ale na tyle ważna, że przyciągała ich uwagę przez wiele miesięcy. Doszli do wniosku, że w powietrzu był inny gaz zmieszany z azotem. Otrzymał on nazwę Argon zaczerpniętą z greckiego słowa argos (ar) i znaczy tyle, co nieaktywny, bezczynny, leniwy. Argon wszedł w pierwszy związek chemiczny dopiero 106 lat po jego odkryciu kiedy to w 2000 roku doniesiono o otrzymaniu pierwszego związku argonu, fluorowodorku HArF. (Skroplenie argonu ( zostało dokonane po raz pierwszy przez polskiego fizyka i chemika, profesora UJ w Krakowie Karola Olszewskiego w 1895 roku.)

    Oprócz tego, że był profesorem na Uniwersytecie w Cambridge (gdzie wcześniej ukończył matematykę) po śmierci ojca został również Lordem (tytułowany i przedstawiany był jako "The Lord Rayleigh") i z tym wiąże się zabawna historia.
    Kiedy chciał wydać zbiór swoich artykułów naukowych, jako członek kościoła anglikańskiego, postanowił opatrzyć je mottem: zaczerpniętym z Psalmów: „Dzieła Pana (ang: The Works of the Lord) są wielkie, poszukiwane ze wszystkich, którzy się w nich cieszą”. Sekretarz prasowy przepraszając zasugerował zmianę pisząc, że czytelnik może przypuszczać, że to on jako autor jest Panem"

    Mimo to miał życzenie i cytat został wydrukowany w pięciotomowym zbiorze artykułów naukowych

    Nagrodę otrzymał "za badania gęstości najważniejszych gazów oraz za odkrycie argonu w związku z tymi badaniami"

    Jeżeli interesują was naukowcy i ich największe odkrycia to zachęcam do obserwowania #kalendarznaukowy - jeżeli będziecie zainteresowani to postaram się częściej wrzucać takie wpisy związane z danym dniem Tutaj wcześniejsze np. o Roentgenie czy Marii Curie-Skłodowskiej #kalendarznaukowy

    Poniżej na obrazku: argon świecący w polu elektrycznym

    źródła: strona komitetu nobloweskiego,życiorys na wikipedii, artykuł w Polityce , argon na wiki

    #kalendarznaukowy #nauka #gruparatowaniapoziomu #ciekawostki #fizyka #chemia
    pokaż całość

    źródło: images-of-elements.com

Ładuję kolejną stronę...

Archiwum tagów