•  

    Tego dnia, 28 listopada, w 1967 roku brytyjska astrofizyk Jocelyn Bell Burnell odkryła pierwszy pulsar

    Jej odkrycie stało się przyczyną sławy, wielu nagród oraz ... sporej kontrowersji związanej z Nagrodą Nobla.

    Jocelyn Bell urodziła się w Lurgan w Irlandii Północnej 15 lipca w 1943 roku. Jej ojciec był architektem, który pomógł zaprojektować planetarium Armagh, kiedy odwiedzała je z ojcem personel zachęcał ją do zajęcia się astronomią. Młoda Jocelyn obcowała także z astronomią ze względu na liczne książki z tej dzieciny obecne w domu za sprawą ojca. Dorastała w Lurgan i uczyła się na Wydziale Przygotowawczym Lurgan College, gdzie podobnie jak inne dziewczynki nie mogła uczyć się nauk przyrodniczych, dopóki jej rodzice (i inni) nie zaprotestowali przeciwko polityce szkoły . Wcześniej program nauczania dziewcząt obejmował takie przedmioty jak gotowanie i haftowanie, a brakowało im typowo naukowych przedmiotów. Nie zdała egzaminu "jedenaście +" (angielskiego odpowiednika egzaminu po szkole podstawowej). Następnie rodzice wysłali ją do szkoły z internatem dla dziewcząt w Yorku w Anglii. Tam była pod wrażeniem nauczyciela fizyki, pana Tillott'a, który zainspirował ją do uczenia się fizyki. Jak wspominała po latach jego sposób nauczania fizyki: "Nie musicie się uczyć wielu… wielu faktów; po prostu uczysz się kilku kluczowych rzeczy, a następnie ... możesz na je stosować i na ich podstawie budować i rozwijać. Był naprawdę dobrym nauczycielem i pokazał mi, jak łatwa jest fizyka."

    Obserwacji dokonała jako doktorantka fizyki Uniwersytetu Cambridge, przy użyciu radioteleskopu, który skonstruowała wraz z innymi badaczami pracującymi pod kierunkiem Antony’ego Hewisha. Zadaniem Bell Burnell była obsługa teleskopu służącego do śledzenia kwazarów (odkrytych 4 lata wcześniej) - odległego źródła energii, które wydziela ogromne ilości promieniowania. Co cztery dni analizowała ponad 120 m wydruków z wykresami, które były "produkowane" przez teleskop. Po kilku tygodniach Bell Burnell zauważyła na papierze wykresowym nietypowe oznaczenia. Zostały one wykonane przez źródło radiowe zbyt szybkie i regularne, aby mogło być kwazarem. Chociaż sygnał źródła zajął jedynie około 2,5 cm z 121,8 m papieru do mapowania, zrozumiała jego znaczenie. Odkryła pierwsze oznaki pulsara, wysoce zmagnetyzowanej, obracającej się gwiazdy neutronowej, która emituje wiązkę promieniowania elektromagnetycznego

    Jej przełożony, Antony Hewish, zasugerował, że ten tak zwany pulsar był pierwszym widokiem gęstych, wypalonych pozostałości masywnej gwiazdy, o której istnieniu przewidywano już teoretycznie w latach 30. XX wieku. Pierwszy pulsar otrzymał oznaczenie PSR B1919+21. Bell i Hewish po pierwszej obserwacji pulsara podejrzewali, że niespotykane regularne impulsy fal radiowych mają sztuczne pochodzenie to znaczy ich aktywność jest dziełem cywilizacji pozaziemskich i oznaczyli ich źródła, nieco żartobliwie, LGM 1-4 (od little green men – „małe zielone ludziki")

    Kontrowersje wokół Nagrody Nobla

    W 1974 roku jej promotor Antony Hewish i inny brytyjski astrofizyk Martin Ryle otrzymali Nagrodę Nobla z fizyki "za ich pionierskie badania w zakresie radioastronomii: Ryle za swoje obserwacje i wynalazki, w tym w szczególności technikę syntezy apertury i Hewish za decydującą rolę w odkryciu pulsarów ”.

    Pominięcie Joselyn Bell Burnell uważa się za jedną z najbardziej kontrowersyjnych decyzji w historii naukowych Nagród Nobla. Artykuł w „Nature”, opisujący odkrycie pierwszego pulsara miał pięciu autorów, którzy wchodzili w skład zespołu. Jako pierwszy autor został podany Hewish, a Bell jako druga autorka. Była również współautorką drugiej pracy o pulsarach. Sama Bell Burnell, opisując okoliczności odkrycia wskazuje jednak, że większa część odpowiedzialności naukowej spoczywała na Hewishu jako promotorze doktoratu, zatem on powinien być wyróżniony (trzeba jednak pamiętać, że komitet noblowski ma prawo rozdzielić nagrodę pomiędzy trzech laureatów stąd ówczesne protesty wielu czołowych astronomów- moja uwaga)

    Jednak sama Bell Burnell w 1977 roku wprost wypowiedziała się nt. tej "kontrowersji" mówiąc: „Wydaje mi się, że obniżyłoby wartość Nagród Nobla gdyby były przyznawane studentom badawczym, z wyjątkiem bardzo wyjątkowych przypadków, i nie sądzę, że jest to (jej przypadek - moja uwaga) jeden z nich.”

    Nie dostała Nobla jednak w życiu spotkało ją wiele zaszczytów. M.in. była prezesem Królewskiego Stowarzyszenia Astronomicznego od 2002 do 2004 r., prezesem Instytutu Fizyki od 2008 do 2010 r. oraz tymczasowym prezesem Instytutu po śmierci jej następcy, Marshalla Stonehama, na początku 2011 r.

    W 2018 roku została uhonorowana specjalną przełomową nagrodą w dziedzinie fizyki podstawowej. Po ogłoszeniu nagrody postanowiła przekazać całość nagrody pieniężnej w wysokości 2,3 miliona funtów, aby pomóc studentkom, studentom z mniejszości etnicznych i studentom-uchodźcom, którzy chcą zostać badaczami w dziecinie fizyki za pomocą funduszy, którymi ma zarządzać Instytut Fizyki - charytatywna organizacja promująca i wspierająca edukację z zakresu fizyki.

    Na zdjęciu bohaterka w wieku 24 lat, w roku w którym dokonała odkrycia pierwsze pulsara (1967)

    Na podstawie:

    https://pl.wikipedia.org/wiki/Jocelyn_Bell_Burnell
    http://weatheralltech.com/bell/index.html
    https://pl.wikipedia.org/wiki/Jocelyn_Bell_Burnell
    https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1974/summary/

    (poprawki mile widziane)

    #nauka #ciekawostki #kalendarznaukowy #fizyka #gruparatowaniapoziomu #astronomia

    źródło: upload.wikimedia.org