! Dawno nie było ciekawostek o czołgach, więc pozwólcie, że się wytłum... (@orkako)

Dzisiaj w #ciekawostkioczolgach o ewolucji najbardziej znanego francuskiego powojennego czołgu - AMX 13.

Nasza historia zaczyna się w drugiej połowie 1944 roku w okupowanej Francji. Alianci już wylądowali i Francuzi musieli zacząć myśleć o przyszłości. A jak ją sobie wyobrażali? Alianci wyzwalają Francję częściowo, lub w całości i utykają na granicy niemieckiej. Wówczas to wyzwolona Francja będzie musiała wspomóc sojuszników w przełamaniu impasu. Przez cały okres okupacji Francja nie zaprzestała projektowania czołgów, a nawet próbowała uruchomić ich produkcję w Anglii i Ameryce.
Francuzi skupiali się jednak na projektach cięższych maszyn, których to zresztą brakowało sprzymierzonym. Zrozumieli jednak, że nie mniejsze znaczenie będą miały lekkie pojazdy, zwłaszcza te zdolne do desantu powietrznego. Dlatego rozpoczęto pracę nad czołgiem lekkim.

Projektem zajęła się Ateliers de construction d'Issy-les-Moulineaux

Czołg miał ważyć do 10t. Za wzór wzięto sobie amerykański czołg lekki M24 Chaffee który nie najlepiej nadawał się do transportu powietrznego, ale ze względu na brak skutecznych alternatyw musiał pełnić również rolę czołgu desantowego. https://i.ytimg.com/vi/CXdeUC8fc5E/hqdefault.jpg
Francuski odpowiednik przy wadze niemal dwukrotnie mniejszej miał zachować porównywalne uzbrojenie, opancerzenie oraz mobilność co Chaffee. Wymagało to drastycznego zmniejszenia rozmiaru pojazdu. Kolejną inspiracją stały się radzieckie czołgi lekkie: T-40, T-60, T-70 i T-80. Pojazdy te były krótkie i szerokie idealnie nadając się do transportu powietrznego.
Taką sylwetkę zawdzięczały przedziałowi silnikowemu umiejscowioną nie z tyłu pojazdu, lecz z jego boku.

W ciągu roku powstaje nietypowy projekt kadłuba czołgu lekkiego z przedziałem silnikowym z przodu obok kierowcy. Pozbyto się również koła napinającego. Czołg miał posiadać armatę 75mm. Zgaduję, że amerykańską, bo produkcja francuskiej jeszcze przez kilka lat nie byłaby możliwa. W dodatku, armata ta była już przestarzała. Pancerz przewidziano na 25mm, również na wieży (Chaffee na wieży miał 38mm), której jednak jeszcze nie zaprojektowano.

Wojna się jednak skończyła bez większych problemów, a projekt należało dostosować do nowej rzeczywistości.
W 1946 roku firma AMX zaprezentowała nową wersję czołgu. Kadłub nie uległ większym zmianom (został jedynie poszerzony. Miał również dostać potężniejszy silnik), w tym również samego opancerzenia. Górna przednia płyta miała 25mm, zaś nieskontrowana dolna 50mm.
http://wiki.gcdn.co/images/1/11/AMX_12t_Plans_Full.jpg
Największą zmianą była wieża. Pod koniec wojny wiele krajów eksperymentowało z automatem ładującym. Francuzi nie chcieli pozostać w tyle, więc sami również pracowali nad takim mechanizmem. Niestety wymagał on ogromnej wieży, gdyż mechanizm musiał się poruszać wraz z całym działem co wymagało dużej przestrzeni. Francuzi wpadli na genialny pomysł: wieże oscylacyjne. Zamiast opuszczać działo, czołg opuszczał całą wieżę. Dzięki temu była ona dużo mniejsza pomimo mechanizmu ładującego. AMX 12t miał być pierwszym czołgiem który zostanie wyposażony w taką wieżę.
http://www.tanks-encyclopedia.com/coldwar/France/AMX-13/AMX-12T.png
http://worldof-tanks.com/wp-content/uploads/2015/09/12t.jpg
Projekt uznano za nie wystarczający i nakazano kontynuowanie prac rozwojowych.

Zwiększono limit masy do 13 ton i zażądano dwóch wersji czołgu: Czołgu lekkiego szybkiego, oraz niszczyciela czołgów.
Pierwszy prototyp zbudowano w 1948 roku , jednak został wyposażony w długą armatę 75mm z niemieckiej pantery zamiast krótką z amerykańskiego shermana. Chciano w ten sposób sprawdzić, czy możliwe jest wyposażenie pojazdu w dopiero przygotowywaną długą armatę francuską 75mm. Testy wykazały, że tak.
Char AMX-13 (2A):
http://cdn-live.warthunder.com/uploads/07/2537a081e2ed5c3d7141db7b884ed6d1c0e292_lq/AMX-13+prototype.png

Wersja niszczyciela, czyli AMX 13 57 GF nie doczekała się wówczas prototypu, gdyż pojazd ten miał drugorzędne znaczenie. Miał być wyposażony w armatę 57 mm L / 100. W 1950 roku zarzucono projekt, gdy wersja podstawowa z niemieckim działem zaczynała dorównywać możliwością wersji 57 GF. Zamiast tego rozpoczęto projekt Bat.-Châtillon. 25t.
http://i.imgur.com/nM9ZN0k.jpg
http://static-ptl-eu.gcdn.co/dcont/fb/image/amx_13-57gf_3.jpg

Wróćmy jednak do prototypu 2A. Czołg ten miał problemy z trakcją, dlatego w prototypie 2B dodano z tyłu koło napinające wydłużając w ten sposób pojazd. W kolejnych egzemplarzach dodano również dodatkową rolkę podtrzymującą.
https://3.bp.blogspot.com/-1rZQkVF8S2k/VwdeUxtyUUI/AAAAAAABx5I/hjgVVtB72aQCz7DTuo_EhUtnYzm423qTQ/s1600/Takom%2B2037%2BAMX-13%2B90%2BTank%2B-Final%2B02.JPG

Produkcję rozpoczęto w 1952 roku. Jednak produkcja seryjna wieży mocno opóźniała się. Dlatego pierwsza krótka seria czołgów została wyposażona wieżyczki z czołgu M24 Chaffee.
AMX-13 “Chaffee Turret” (1952)
http://www.tanks-encyclopedia.com/wp-content/uploads/2014/11/amx13-m24-chaffee-turret.jpg
http://i.imgur.com/6GeLJRm.jpg

W tym samym roku kolejną krótką serię czołgów wyposażono w wieżyczkę FL11 z samochodu rozpoznawczego PANHARD EBR. Były to tak zwane AMX 15/75 FL11. Wieża ta posiadała trochę lepszy pancerz przedni z lepiej skontrowaną dolną nasadą, ale za to nie była wyposażona w automat ładowania. Czołg został wyposażony w niemiecką armatę 75mm z czołgów pz IV oraz w jej francuski odpowiednik SA 49 kal. 75 mm.
http://tanknutdave.com/wp-content/uploads/2010/02/amx13-fl11-826103-03-photo-amx.jpg
https://i1.wp.com/indomiliter.files.wordpress.com/2014/06/amx-13c90_detalles_dp-_4_.jpg

Gdy produkcja wież ruszyła, nadal opóźniała się produkcja armat. Dlatego część pojazdów została wyposażona podobnie jak prototyp w zdobyczne 75mm z czołgów pantera. Armaty jednak otrzymały nowe hamulce wylotowe.

W 1953 roku wreszcie ruszyła produkcja seryjna pełnoprawnych AMX-13/75
Czołg ten został wyposażony w cztery rolki napinające. Francuskie działo bazujące na niemieckiej konstrukcji było jeszcze potężniejsze dzięki czemu mógł nawiązać walkę z wieloma wczesnymi powojennymi pojazdami. Wyposażono go również w pociski burzące oraz odłamkowe dzięki czemu nadawał się także do walki z piechotą. Pojazd posiadał dwa sześciopociskowe bębenki rewolwerowe, które zapewniały automatyczne ładowanie aż 12 pocisków. Przy czym celowniczy mógł decydować z którego bębna chce załadować pocisk. Pozwalało to na załadowanie każdego z bębna inną amunicją i korzystania z niej w odpowiednim czasie. Było to o tyle ważne, że czołg nie tylko miał zwalczać wrogie pojazdy, ale również piechotę przy pomocy pocisków odłamkowych. Po wystrzeleniu amunicji czołg musiał się wycofać, aby załoga z zewnątrz pojazdu mogła ponownie je załadować. W tym czasie inny czołg musiał osłaniać przeładowującego.
(otwierać w nowym oknie)
https://i0.wp.com/indomiliter.files.wordpress.com/2014/06/amx-13_poligono_dp-_7_.jpg?resize=500%2C375
http://tanknutdave.com/wp-content/uploads/2010/02/AMX_13_75_Left_Side.jpg
(otwierać w nowym oknie)
https://i0.wp.com/indomiliter.files.wordpress.com/2014/06/amx131.gif?resize=500%2C256

W latach 1955-1956, podczas gdy AMX-13 był we wczesnym etapie produkcji, został wykonany jeden prototyp, M24 z wieżyczką FL-10. Został on uznany za niezadowalający, a projekt został porzucony.
http://tanknutdave.com/wp-content/uploads/2010/02/793489.jpg

Wieżę montowano również na różne typy shemrana zarówno z armatą 75mm jak i 90mm.
https://i0.wp.com/indomiliter.files.wordpress.com/2014/06/handler.jpg

W 1962 wprowadzono wersję AMX-13 T75 wyposażoną w 4 wyrzutnie rakiet.
http://weaponsystems.net/image/s-lightbox/n-AMX-13%20T75/--/img/ws/ve_fsv_amx13_m05.jpg

W 1966 roku czołg przezbrojono w armatę 90mm tworząc AMX 13/90.
W tym czasie na wyposażenie wszedł czołg podstawowy AMX 30 z działem 105mm.
http://tanknutdave.com/wp-content/uploads/2010/02/ve_fsv_amx13_v2.jpg

Kilka lat później wprowadzono AMX-13/90 LRF: Odmiana z dalmierzem laserowym.
https://i.ytimg.com/vi/ONmLkGirpA0/maxresdefault.jpg

W 1971 powstał AMX-13/105 MODÈLE 58 Przezbrojony w armatę 105mm. W tym celu pojazd otrzymał powiększoną wieżę FL12.
http://tanknutdave.com/wp-content/uploads/2010/02/55275_AMX_13_Mle_58.jpg

W 1976 roku powstał AMX-13 HOT wczesna wersja (1976)
Na AMX 13/75 zamontowano 2x4 wyrzutnie z pociskami sterowanymi HOT. Pojazd nie został przyjęty na wyposażenie wojska francuskiego.
http://tanknutdave.com/wp-content/uploads/2010/02/AMX-13-75-HOT-1.jpg

W 1978 powstał AMX-13 HOT w późnej wersji, posiadający armatę 90mm oraz ulepszone pociski HOT. Posiadał jednak 2x3 wyrzutnie.
http://tanknutdave.com/wp-content/uploads/2010/02/AMX-13-75-HOT-2.jpg

W 1980 na zamówienie zachodnich Niemczech zbudowano prototyp DF 105 Combat Tank (Mid 1980’s). Była to nowa wieża FL15 z brytyjską armatą 105mm pozwalająca wystrzelić 12 pocisków na minutę. Wieża miała standardowo 40mm opancerzenia, zaś kadłub 30mm i był to niemiecki Marder IFV. Prototyp ważył 30 ton i był napędzany 720 konnym silnikiem. Czołg nie wszedł do użytku.
http://tanknutdave.com/wp-content/uploads/2010/02/DF-105-Combat-Tank-1.jpg
http://ftr.wot-news.com/wp-content/uploads/2014/07/36dd56ec9348.jpg

W 1985 roku powstała późna wersja produkcyjna. Zmieniono wtedy silnik gaźnikowy na silnik wysokoprężny, zastosowano automatyczną skrzynię biegów oraz wprowadzono nowe, hydropneumatyczne zawieszenie. Zwiększyło ono kont opuszczenia działa z -6 stopni do -10

http://wiki.gcdn.co/images/7/76/AMX_13_90_Israel_Rear_With_Gun_Elevated.jpg

Produkcję zakończono w 1987 roku, ale nie był to wcale koniec tego czołgu.

Ostatni z serii AMX-13, który został opracowany to AMX-13/105 MODÈLE 1987. Oferował wzrost opancerzenia przedniego (dodanie pancerza kompozytowego i reakcyjnego), ognia ( modernizacja systemu sterowania ogniem oraz brytyjska armata 105mm) i mobilności, z wyborem silnika diesla , nową skrzynią biegów, jak również zawieszenie hydropneumatyczne (we wszystkich wcześniejszych modernizacjach, których nie wyposażono w nowe zawieszenie).
Pojazd nie wszedł do produkcji.

Najnowsza i najbardziej zaawansowana modernizacja pochodzi z 2014 roku z Indonezji.
AMX-13 Retrofit aka Yonkav 2 jest bardzo podobny do francuskiego projektu z 1987, ale lepszy.
Pancerz pogrubiony kompozytem, zwłaszcza z przodu, zawieszenie hydropneumatyczne, automatyczna skrzynia biegów, silnik wymieniony na 320 konną turbinę i wiele innych. Waga czołgu wzrosła do 17,5 tony, ale mimo tego mobilność i prędkość również wzrosły.
http://tanknutdave.com/wp-content/uploads/2010/02/AMX-13-Indonesia-2.jpg
http://4.bp.blogspot.com/-E92jgMJGi9o/VGtd9skBilI/AAAAAAABD4I/T39Q-94A7h4/s1600/unnamed.png
http://images.yuku.com/image/jpeg/41e25e193bf1faa7493a78eb85173f772516fd1.jpg
https://www.youtube.com/watch?v=KWO15TOuNcA

Wiele wersji pojazdu pominąłem, bo nie są one imponujące i jest ich bardzo dużo.
Na tym etapie jednak historii AMX'a 13 wcale nie musimy kończyć, bo czołg w swej ewolucji posiadał jedno poważne, acz kolwiek ślepe rozwidlenie. Pamiętacie jak wspomniałem przy AMX 13/57, że został wyparty przez inny czołg?

W latach 1950-52 Batignolles-Châtillon projektował bardzo mobilny 25 tonowy niszczyciel czołgów. Pojazd ten miał zostać wyposażony w armatę 90mm, w wieży podobnej do właśnie testowanego AMX 50 100. Kadłub to modyfikacja kadłuba z AMX 13. Opancerzenie miało pozostać porównywalne z AMX 13.
http://rykoszet.info/wp-content/uploads/2016/02/1-full-6.jpg
http://ga-top.ru/images/article/2016/01/2738a314-28d7-494b-aff6-e3abd6c22e47.jpg

W dwóch kolejnych latach projekt był rozwijany, by w 1952 i 1954 zrodzić dwa gotowe prototypy. Pojazd posiadał 4 załogantów (doszedł radiooperator), zaś opancerzenie wzrosło do 80mm (według innych źródeł 60mm), co zmieniło jego status na czołg średni. Został wyposażony w zawieszenie hydrauliczne, a także 12-cylindrowy silnik wysokoprężny Hispano-Suiza HS 110 o mocy 720KM, dzięki czemu rozwijał prędkość maksymalną 65 km/h. Czołgu nie przyjęto do służby.
http://www.tanks-encyclopedia.com/wp-content/uploads/2016/11/ae1cd94579a1cec1dbb07c211cd70d83.jpg
http://wiki.gcdn.co/images/7/76/Batignolles-Chatillon_25t_front_left_view.jpg
https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/79/CB2.jpg
http://wiki.gcdn.co/images/2/25/Batignolles-Chatillon_25t_side_view.jpg
http://wiki.gcdn.co/images/0/0f/Restored_Side_Batchat.jpg
http://wiki.gcdn.co/images/b/be/Batchat_ELC_and_AMX_13.jpg

#czolgi #militaria #ciekawostki